أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
290
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
[ سوره القمر ( 54 ) : آيات 9 تا 16 ] كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ فَكَذَّبُوا عَبْدَنا وَ قالُوا مَجْنُونٌ وَ ازْدُجِرَ ( 9 ) فَدَعا رَبَّهُ أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ ( 10 ) فَفَتَحْنا أَبْوابَ السَّماءِ بِماءٍ مُنْهَمِرٍ ( 11 ) وَ فَجَّرْنَا الْأَرْضَ عُيُوناً فَالْتَقَى الْماءُ عَلى أَمْرٍ قَدْ قُدِرَ ( 12 ) وَ حَمَلْناهُ عَلى ذاتِ أَلْواحٍ وَ دُسُرٍ ( 13 ) تَجْرِي بِأَعْيُنِنا جَزاءً لِمَنْ كانَ كُفِرَ ( 14 ) وَ لَقَدْ تَرَكْناها آيَةً فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ ( 15 ) فَكَيْفَ كانَ عَذابِي وَ نُذُرِ ( 16 ) بدروغ داشتند پيش از ايشان يعنى پيش از اهل مكّه قوم نوح عليه السّلام را پس بدروغ زن داشتند بندهء ما را نوح [ وَ قالُوا ] و گفتند كه ديوانه است و او را زجر كردند و منع كردند از دعوت و گفتند : [ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِينَ ] اگر بازناستى « 1 » ازين دعوت ما ترا سنگسار كنيم . پس نوح پيغمبر دعا كرد و خداى خود را بخواند و گفت : [ أَنِّي مَغْلُوبٌ ] مرا غلبه كردند ايشان و بر من غالب شدند كينهء من از ايشان بكش و داد من از ايشان بده . مجاهد گفت : نوح عليه السّلام بيامدى و دعوت كردى او را بگرفتندى و گلوى او بفشردندى « 2 » بيفتادى و بيهوش شدى چون باهوش آمدى گفتى : بار خدايا مگير ايشان را كه نمىدانند تا آنگه كه كار « 3 » از حدّ درگذشت و طغيان ايشان بغايت رسيد نوح عليه السّلام بر ايشان دعا كرد و گفت : ربّ لا تذر على الارض من الكافرين ديّارا ، حق تعالى دعاى نوح اجابت كرد و عذاب فرستاد چنان كه گفت : [ فَفَتَحْنا أَبْوابَ السَّماءِ بِماءٍ مُنْهَمِرٍ ] بگشاديم درهاى آسمان بآبى رونده و ريزان « 4 » ؛ چهل شبانهروز « 5 » باران مىباريد و بازنمىاستاد [ وَ فَجَّرْنَا الْأَرْضَ ] و روان كرديم زمين را بچشمهها يعنى بگشاديم از وى چشمههاى آب تا همهء زمين چشمهها شد .
--> ( 1 ) - كذا در نسخ معتمدهء قديمه ليكن در غالب نسخ : « نايستى » و در بعضى ديگر : « و اگر نه بازايستى » . ( 2 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « بيفشاردندى » . ( 3 ) - در بعضى نسخ : « تا آنكه كار » . ( 4 ) - « رونده و ريزان » معنى [ منهمر ] است كه ابو الفتوح ( ره ) نسبت به آن گفته : « و قال سلامة بن جندل يصف فرسا : « فالماء منهمر و السّيل منحدر * و القصب مضطمر و اللّون غربيب » ( 5 ) - در بعضى نسخ : « چهل روز و شب » .